Bekbreedte, spanwijdte en je tafel
Een machineklem is een bankschroef voor op de tafel van je kolomboor of freesmachine. Je klemt het werkstuk tussen twee bekken en zet de klem zelf vast op de tafel. Zo staat het werkstuk stil, en blijft het gat op de plek waar je het hebt afgetekend.
De eerste maat is de bekbreedte, in millimeters. Een bredere bek houdt een groter werkstuk vast, maar de klem wordt ook zwaarder en hoger. Kijk ook naar de spanwijdte: hoe ver de bekken open kunnen. Die bepaalt hoe dik je werkstuk mag zijn. En kijk of de klem op je tafel past, met de sleuven op de juiste afstand. Boor je vaak in rond materiaal, zoek dan een klem met een V-groef in de bek; daarin rolt een as of buis niet weg.
Vast, draaibaar of kantelbaar
Een vaste machineklem is het eenvoudigst en meestal ook het stijfst. Voor gewoon boorwerk recht naar beneden heb je niet meer nodig. Een klem met draaivoet kun je in het horizontale vlak draaien, met een schaal in graden. Dat is handig als je een werkstuk onder een hoek op de tafel wilt zetten zonder de klem los te halen.
Een kantelbare klem gaat een stap verder: die kantel je, zodat je onder een hoek boort of freest. Die flexibiliteit kost wel wat stijfheid. Voor zwaar freeswerk heeft een vaste, zware klem de voorkeur.
Let ook op de afwerking. Een goedkope boormachineklem is prima om strip vast te houden terwijl je een gat boort. Wie freest of op een paar honderdste werkt, wil bekken die haaks en evenwijdig staan, en een geleiding zonder speling. Daar zie je het verschil tussen een boorklem en een freesklem.
Opspansets, hoekplaten en T-moeren
Niet elk werkstuk past tussen de bekken. Een grote plaat of een gietstuk zet je direct op de tafel vast met een opspanset: klauwen, trapblokken, draadeinden en T-moeren in een vaste maat. Kies de set op de breedte van de T-gleuven in je tafel; staat die maat niet in de handleiding, meet hem dan op.
Een hoekplaat is een haakse plaat van gietijzer of staal. Je zet het werkstuk ertegen vast om aan de zijkant te boren of te frezen. Een open hoekplaat geeft ruimte voor klemmen; een gesloten hoekplaat is stijver.
Hoogte, gewicht en uitlijnen
Elke klem kost hoogte. Op een kleine kolomboor kan dat betekenen dat je met een lange boor niet meer boven je werkstuk uitkomt. Kijk dus naar de hoogte van de klem en de ruimte tussen spindel en tafel. Een zware klem is stijf, maar je tilt hem ook minder graag op en af.
Een klem met draaivoet of kantelfunctie heeft meer onderdelen die los kunnen zitten. Bij elke verstelling moet je hem opnieuw uitlijnen, en dat kost tijd. Wie bijna altijd recht naar beneden boort, heeft daar weinig aan. En een nauwkeurige freesklem vraagt onderhoud: hou de geleiding schoon en licht ingeolied, en haal spanen weg voordat je een nieuw werkstuk klemt.
Voor wie welke klem past
Boor je thuis gaten in strip, hoekijzer en koker op een kolomboor? Dan zouden wij een eenvoudige machineklem nemen die past bij je tafel en je meeste werkstukken, met wat klauwen om hem op de tafel vast te zetten. Wie op een boor-freesmachine werkt, heeft meer aan een nauwkeurige klem en een opspanset die past bij de T-gleuven.
Werk je met grote of zware stukken staal die niet op de tafel passen, kijk dan naar een magneetboormachine, die je op het werkstuk zelf zet. Zaag de stukken vooraf op maat met een zaagmachine.
Veilig werken met een machineklem
Een fabrikant van magneetboormachines schrijft in zijn algemene veiligheidsregels dat je het werkstuk vastzet met klemmen en het niet met de hand vasthoudt. Dat geldt ook voor de klem zelf: zet hem vast op de tafel, anders draait hij mee als de boor vastloopt. Stigas, dat arbo-advies geeft aan agrarische bedrijven, raadt bij de kolomboor het dragen van handschoenen af, en noemt een beschermkap en een noodstop op de machine.
Veelgestelde vragen
Hoe zet ik een machineklem recht op de tafel?
Zet de klem losjes vast, leg een meetklok tegen de vaste bek en verschuif de tafel. Tik de klem bij tot de wijzer niet meer beweegt, en zet hem dan vast.
Moet ik de klem altijd vastzetten?
Ja. Ook een zware klem kan gaan draaien als de boor vastloopt, vooral bij grotere boren en bij het doorboren van dun materiaal.
Waarom wordt mijn gat niet haaks?
Kijk of het werkstuk vlak op de bodem van de klem ligt. Leg er zo nodig evenwijdige blokken onder, en tik het werkstuk aan voordat je de klem helemaal aandraait.







































