Begin met een lijstje gereedschap
De meeste mensen kopen eerst een compressor en ontdekken daarna wat hij niet kan. De schuurmachine valt stil halverwege een paneel, of de motor slaat elke halve minuut aan. Dat voorkom je door het om te draaien: eerst opschrijven wat er aan de slang komt, dan pas een compressor zoeken die dat bijhoudt.
Pak een papiertje en zet er al het luchtgereedschap op dat je hebt of binnenkort wilt kopen. Niet alleen de slagmoersleutel voor de bandenwissel, ook de schuurmachine die je over een jaar misschien wilt. Een compressor koop je voor lange tijd, en het gereedschap groeit meestal mee. Wat elk soort gereedschap doet, staat op de pagina over luchtgereedschap.
Verbruik en werkdruk opzoeken
Achter elk gereedschap schrijf je twee getallen: het luchtverbruik in liter per minuut en de werkdruk in bar. Die staan op het typeplaatje, in de handleiding of in de specificaties van de fabrikant. Veel luchtgereedschap is opgegeven bij ongeveer 6 bar, maar kijk wat er bij het jouwe staat. Staat er geen verbruik bij, zoek dan de handleiding op met het typenummer; gokken heeft hier geen zin.
Zet er daarna een derde kolom bij: gebruik je het in korte stoten of continu? Een slagmoersleutel, een tacker, een bandenpomp en een blaaspistool gebruik je kort, met pauzes. Een schuurmachine, een haakse slijper, een naaldbikhamer en een verfspuit draaien minutenlang achter elkaar. Dat onderscheid bepaalt meer dan het getal zelf.
Optellen: wat draait er tegelijk
Nu tel je op, maar niet alles. Je telt alleen het gereedschap dat echt tegelijk lucht vraagt. Werk je alleen, dan is dat vaak één stuk gereedschap, soms met een blaaspistool erbij om stof weg te blazen. Werken er twee mensen in de werkplaats, dan tel je hun gereedschap bij elkaar op.
Een voorbeeld. Stel: je hebt een slagmoersleutel, een blaaspistool en een excentrische schuurmachine, en je werkt alleen.
De slagmoersleutel vraagt even veel lucht en dan een tijd niets. Die piek vangt de tank op, en tussen twee wielen vult de pomp hem weer bij. De schuurmachine is het gereedschap dat je compressor bepaalt. Die draait minutenlang, en zolang hij draait moet de pomp zijn verbruik bijhouden. Blaas je tussendoor stof weg terwijl hij doorloopt, tel dan het verbruik van het blaaspistool erbij. Dat totaal is het getal waarmee je verder gaat.
Daar doe je nog marge bij. Koppelingen en slangen lekken altijd een beetje, een pomp levert minder naarmate hij ouder wordt, en over een jaar hangt er misschien ander gereedschap aan. Wij zouden ongeveer een kwart bovenop het totaal rekenen.
De som met getallen
Met getallen ziet het er zo uit. Ze zijn verzonnen om de som te laten zien; die van jou staan op je eigen typeplaatjes. Stel dat de schuurmachine 300 liter per minuut vraagt en het blaaspistool 150. De slagmoersleutel telt niet mee, want die gebruik je in korte stoten en niet tegelijk met de schuurmachine.
Samen is dat 450 liter per minuut. Een kwart marge erbij maakt ongeveer 560. Dat is de afgegeven lucht die de compressor moet halen, bij de werkdruk van je gereedschap. Schuur je zonder tussendoor te blazen, dan reken je alleen met de 300 van de schuurmachine en kom je met marge op 375 uit.
Aanzuiglucht of afgegeven lucht
Dan kijk je naar de compressor, en daar wordt het verwarrend. In de specificaties zie je vaak de aanzuigcapaciteit: hoeveel lucht de pomp per minuut binnenhaalt. Wat er aan de slang uitkomt, de afgegeven lucht of effectieve luchtopbrengst, is lager. Een deel gaat in de pomp zelf verloren.
Je totaal vergelijk je met de afgegeven lucht. Noemt de fabrikant die, dan heb je een eerlijk getal. Staat er alleen een aanzuigcapaciteit, reken dan met duidelijk minder. Een veelgebruikte vuistregel voor zuigercompressoren is dat er aan de slang ongeveer twee derde van overblijft. Voor de 560 liter uit het voorbeeld zoek je dan een aanzuigcapaciteit van rond de 850 liter per minuut. Het echte verschil hangt van de compressor af, dus staan beide getallen in de handleiding, gebruik dan de afgegeven lucht.
Kijk ook naar de inschakelduur, als die vermeld wordt. Dat is hoe lang de compressor achter elkaar mag draaien voordat hij moet afkoelen. Een compressor die net genoeg levert, draait bij continu werk bijna zonder pauze. Dan zit je snel tegen die grens aan.
Wat de tank wel en niet doet
De tank is een voorraad lucht; hij maakt zelf niets bij. Bij gereedschap in korte stoten is hij belangrijk: een grotere tank geeft je meer stoten voordat de motor aanslaat, en de motor slaat minder vaak aan. Voor iemand die alleen banden pompt en wielen wisselt, bepaalt de tank dus hoe prettig de compressor werkt.
Bij continu gereedschap is het anders. Verbruikt je schuurmachine meer dan de pomp afgeeft, dan loopt elke tank leeg. Een grote tank stelt het moment alleen uit. Daarom begin je bij de afgegeven lucht en kies je de tank pas daarna. Hoe tank en pomp samen werken, staat ook op de pagina over compressors.
Druk: let op de inschakeldruk
De maximale druk op de compressor is de druk waarbij de motor afslaat. Gebruik je lucht, dan zakt de druk in de tank tot de motor weer aanslaat. Tussen die twee standen schommelt de druk de hele tijd. Het gaat er dus om dat ook de laagste stand nog boven de werkdruk van je gereedschap ligt. Die in- en uitschakeldruk staat in de handleiding van de compressor.
Onderweg naar het gereedschap verlies je ook nog wat. Een lange of dunne slang, veel koppelingen en een vochtafscheider kosten allemaal een beetje druk en doorlaat. Met de drukregelaar zet je de druk aan de uitgang op wat het gereedschap vraagt; kijk dan op de manometer wat er tijdens het werk overblijft. Zakt die druk weg terwijl de motor draait, dan houdt de pomp het verbruik niet bij. Bij continu gereedschap is een ruimere luchtslang vaak al een verbetering.
Olie, geluid en stroom
Pas als je weet hoeveel lucht je nodig hebt, kies je de rest. Uit je rekensom volgt vooral hoe lang de compressor achter elkaar draait. Draait hij vooral kort, dan is een olievrije de gewone keus. Draait hij lang door, kijk dan naar een oliegesmeerde, die daarvoor gemaakt is. Wat de soorten verder van elkaar scheidt, ook in geluid, staat op de pagina over compressors.
Ook voor het geluid telt hoe lang hij draait. Wie veel continu werkt, hoort hem veel, en de buren ook. Dan maakt een stille uitvoering of een plek verder weg verschil.
Dan de stroom. Een compressor trekt bij het aanslaan een stuk meer dan wanneer hij draait. Op een groep waar ook andere apparaten op zitten, kan dat een automaat laten afslaan. Kijk in je meterkast welke groep er naar de garage loopt, en wat er nog meer op zit. Staat de compressor ver weg, gebruik dan liever een langere luchtslang dan een lange verlengkabel. Volgens de handleiding van een compressorfabrikant kan een te dunne of te lange kabel de motor beschadigen.
Hobby of vak
Voor de hobbygarage, waar je banden pompt, blaast en twee keer per jaar wielen wisselt, is de rekensom snel klaar. Dan telt vooral je slagmoersleutel, en is een olievrije compressor op 230 volt met een fatsoenlijke tank genoeg. Wil je ooit gaan schuren of spuiten, reken dan nu al met dat gereedschap. Een compressor die dat net niet bijhoudt, vervang je anders binnen een paar jaar.
In een werkplaats waar de hele dag lucht wordt gebruikt, ligt het anders. Daar tel je het gereedschap op dat meerdere mensen tegelijk gebruiken, en kijk je naar een compressor die lang mag draaien. Dan is de inschakelduur net zo belangrijk als de luchtopbrengst.
Veilig werken met perslucht
De handleiding van een compressorfabrikant zegt: tap het condenswater regelmatig uit de tank, en laat eerst de druk eraf voordat je aftapt of onderhoud doet. Het veiligheidsventiel verstel of verwijder je volgens diezelfde handleiding niet.
Draag een veiligheidsbril bij schoonblazen: Tuin en Park Techniek wijst op oogletsel door rondvliegend vuil, en raadt aan om buiten schoon te blazen, waar het stof wegwaait. Veel compressors en luchtgereedschap maken flink lawaai. Volgens het Arboportaal moet een werkgever boven de 80 dB(A) gehoorbescherming aanbieden. Thuis geldt die plicht niet; wij zouden er net zo goed oordoppen of een kap bij dragen.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of mijn compressor tekortschiet?
Kijk op de manometer na de drukregelaar terwijl je werkt. Zakt de druk weg terwijl de motor al draait, dan levert de pomp minder dan je gereedschap verbruikt.
Helpt een extra luchttank?
Bij korte stoten wel: je hebt meer voorraad. Bij continu gereedschap niet, want de pomp levert niet meer lucht. Je stelt het tekort alleen uit.
Waar vind ik het verbruik?
Zoek de handleiding op met het typenummer van het gereedschap. Staat het daar ook niet in, vraag het dan na bij de fabrikant voordat je een compressor kiest.
Kan ik later zwaarder gereedschap aansluiten?
Alleen als de compressor de afgegeven lucht heeft om dat bij te houden. Reken daarom bij de aankoop met het gereedschap dat je de komende jaren wilt gebruiken.




